Berichten van deze auteur

Studiedag 2012 verslag Workshop Muziekspecial

Door: Ninya de Wever
Verslag door: Jan Koppes

muziektherapeut /docent Nina

  • heeft een eigen leerlijn muziek voor het basisonderwijs
  • begeleidt vakdocenten en coacht groepsleerkrachten
  • werkt mee aan het project :” leven (de) muziek” in Heliomare

Ninya legt in deze workshop uit hoe je lesmateriaal geschikt maakt voor je doelgroep. Hoe kun je muziek op een laagdrempelige en inspirerende wijze kunt inzetten in het speciaal onderwijs.
Het geschikt maken van een werkvorm doe je in 5 stappen.

  1. focus vinden (vorm bijv. intro, couplet, refrein)
  2. mogelijkheden van je doelgroep (aanpassen naar kunnen)
  3. beschikbare middelen (wat is er in het lokaal aanwezig)
  4. domeinen zie a t/m g hieronder
    1. zingen (vraag en antwoord)
    2. luisteren (welk instrument hoor je nu)
    3. spelen (speel de grondnoot v/h/ akkoord mee
    4. bewegen (klap mee in de maat)
    5. noteren (grafisch weergeven van een ritme)
    6. transformeren (volgorde van het lied veranderen of een deel steeds herhalen)
    7. improviseren (herhaal het refrein instrumentaal en ga improviseren op de melodie)
  5. lesopbouw en leszetting (warming up, werkvorm, afsluiting)

Ninya startte deze workshop met een vraag en antwoordspel op een melodie die ze voorzingt en die wij nazingen.
Daarna gingen we in een kring aan een tafel en iedere deelnemer heeft een omgekeerde plastic beker voor zich en we maakte het volgende patroon:

  1. klap 2x in je handen
  2. tik 2 keer met je vingers op de beker
  3. klap 1x in je handen
  4. pak beker
  5. zet de beker weg voor je buurman rechts.
  6. tel rust

Deze handelingen voer je uit in 8 tellen en het vraagt uiterste concentratie.Hierna volgde nog enkele werkvormen die zelfs voor ons muziekwerkers behoorlijk lastig waren.Hierna volgde nog werkvormen met:

  • Bodypercussie (ritme slaan met handen, op borst of benen)
  • Boomwhackers (gekleurde pvc pijpen op toon)
  • Grafische partituur (cirkel is klap op handtrom, driehoek is tik op triangel etc,)

Dit alles heeft Ninya keurig uitgewerkt en voor ons allen gekopieerd dus we kunnen terugkijken op een heel leerzame workshop onder een professionele en inspirerende leiding van Ninya.

Studiedag 2012, “van Wiegelied tot zwanenzang”

studiedag2012Muziek als basale levensbehoefte
Stel dat er in ons leven geen muziek meer zit, de toon niet gezet wordt, de harmonie ons niet meer verbindt. Wie speelt dan nog de eerste viool, wie roert dan nog de trom, waar kunnen we nog naar fluiten? Met veel noten op de zang val je niet eens meer uit de toon en met het hoogste lied kun je niet eens een toontje lager zingen. Het oude liedje zal steeds de boventoon voeren, alleen klinkt het niet meer als muziek in de oren. Want als de muziek met stille trom is vertrokken blijft het liedje van verlangen over, waarvan we de melodie niet eens meer kennen….Is er dan een leven denkbaar zonder muziek? We zouden er van de wijs door geraken…

Lees verder

Studiedag 2011, “Muziek: Functie of emotie ?”

studiedag2011Eerst was er muziek, die vorm gaf aan emotie. Toen ontdekten we muziek als middel tot contact. Contact met hen die het woord missen, die niet kunnen bewegen, of zelfs niet kunnen praten. We begrijpen dat muziek haar werk doet met emotie en gebruiken het. Later ontdekten we dat er met muziek nog meer kan. Bewegingen worden mogelijk, woorden, worden zingend hoorbaar, herinneringen komen terug en leveren soms een bijdrage aan het herstellen van hersenfuncties. De werking van muziek als functie, de functionele toepassing van muziek krijgt waardering in het werkveld. Het is meetbaar, functioneel en bestaat uit onderbouwde methodieken. Dit past goed in het huidige resultaatdenken. Begrijpt men nu wat wij reeds lang wisten: namelijk dat muziek haar werk doet? Kun je dan emoties functioneel verklaren? Is emotie meetbaar? Of kan muziek zelfs zonder emotie?

Lees verder

Studiedag 2011, verslag Middag plenaire

Inleider: Charlotte Glorie
Verslag: Yolanda Hulscher

studiedag2011 middag plenaireDe Studiedag Muziek ‘functie of emotie’werd dit jaar afgesloten door Charlotte Glorie.
Charlotte is blind, zeer muzikaal en cabaretière.
Zij geeft voorstellingen door het hele land met haar eigen liedjes en conferences.Door haar liedjes en scherpzinnige, humoristische teksten, neemt Charlotte ons deze middag mee in de wereld van iemand met een visuele beperking. Vanuit haar positie en beleving laat ze ons ervaren en ja.. zelfs “zien” hoe het is om blind te zijn; om deels afhankelijk te zijn van de wereld om je heen; om onderwerp te zijn van vooroordelen en kortzichtig denken. Om te (over) leven tussen onbekendheid en onbegrip.

En dat doet ze met zoveel zelfspot en humor dat de zaal of muisstil is of buldert van het lachen. Daarbij is de kwaliteit van haar pianospel en zang zo ontzettend hoog, dat ze ons allemaal vangt aan het einde van een Studiedag, waarbij het somsnog moeilijk is om de focus te houden. Dankzij Charlotte is dit geen enkel probleem. Ze neemt ons simpelweg mee en ze betoverd en ontroert ons.

Ook geeft ze blijk van zeer veel inlevingsvermogen en fingerspitzengefuhl, door in een sketch een portret neer te zetten van een meisje met autisme. Ze doet dat op onnavolgbare wijze. Velen van de aanwezigen herkennen het beeld wat ze neerzet.

Wij als muziekwerkers, staan middenin de Zorg en zouden allang moeten weten hoe we mensen met een handicap/beperking moeten bejegenen. Ook blinde mensen en mensen met autisme..En toch zet Charlotte dit zo mooi en duidelijk neer, dat ik mezelf kritisch afvraag of ik het wel goed genoeg doe en of ik het nog beter kan doen..Ze heeft me deze middag aan het denken gezet en ik geef haar al mijn respect.En weet dat ik voor velen in de zaal spreek als ik dit schrijf.Het is fijn dat Charlotte het mogelijk maakt om eens aan de andere kant van de tafel plaats te nemen en ons inzicht geeft in de mens achter de beperking.
Daarvoor dank!

Studiedag 2011, verslag Workshop Canon in D

Door: Joost Doodeman
Verslag: Tineke v/d Leer

Dit was een workshop muzikaal improviseren aan de hand van het akkoordenschema van Johann Pachelbell. Het is de enige canon die Pachelbell geschreven heeft. Het stuk werd geschreven rond 1860 tijdens de Barok als een kamermuziekstuk voor drie violen en basso continuo, maar is heden ten dage voor veel muziekinstrumenten getranscribeerd. Bekend door de opbouw in akkoorden, is het stuk verwoorden tot één van de populairste klassieke muziekstukken. Maar ook in onze tijd wordt het veelvuldig gebruikt, wel of niet getransponeerd. De deelnemers kregen een lange lijst met voorbeelden (zie wikipedia). Iedereen had bij die lijst wel een ‘o ja natuurlijk…’ ervaring.

We hebben in de workshop onze eigen invulling en beleving gegeven aan dit schema. Binnen de structuur van het akkoordenschema (meest gespeeld op de gitaren) werd ergeimproviseerd in ritme, melodie en tekst. Aanvankelijk met enige schroom, maar al snel voelde men de ruimte om te experimenteren. Een van de deelnemers gaf aan dat zij behoefte had aan een dirigent. Dit werd door meerderen beaamd. Blijkbaar hebben wij mensen toch behoefte aan leiding?! De workshopleider ging positief in op de vraag en legde de verantwoordelijkheid voor het leveren van een dirigent bij de groep. Even stilte en weer wat schroom…. Door gewoon te doen bleek de rol van dirigent een hele aantrekkelijke te zijn! Zo wisselden de rollen, ook qua verschillende improvisatiemogelijkheden (ritme, tekst, melodie, akkoorden).

Een ervaring rijker in het improviseren met muziek. Ik heb er ontzettend van genoten! Het gaf me een gevoel van vrijheid en ontspannen bezig zijn. Het schema gaf voor mij voldoende structuur en een kader om me prettig bij te voelen. Ik vond het verrassend hoe muziek de groep met elkaar kon verbinden (we kenden elkaar verder niet). En nu gaan we als ervaringsdeskundigen aan de slag in de praktijk: let op cliënten, we gaan improviseren met Pachelbell!

Voor degenen die er niet bij waren: het schema is als volgt: C G Am Em F C F G :II C. Eindigt op de dominant en gaat daarom steeds door. Om te stoppen eindigen op de grondtoon, als volgt aangepast: C G Am Em F C G7 C :II C.

Studiedag 2011, verslag Workshop Ritmevast en Fijnbesnaard

Gastdocent: Stan Stolk
Verslag: Jeroen Vermeer

studiedag2011 ritmevastenfijnbesnaardStan Stolk vertelde over zijn ervaringen in de muziektherapie met kinderen en zijn visie hierop.
Het menselijk lichaam is volgens hem het belangrijkste instrument en uitdrukkingsmiddel voor kinderen om contact aan te gaan met de wereld en zichzelf te leren kennen, zelfstandig te worden en vaardigheden te ontwikkelen.
Wanneer die ontwikkeling verstoord is door een handicap, gedragsproblemen ofsociaal/emotionele problemen kunnen spelvormen een natuurlijke omgang met het eigen lichaam te stimuleren.

Uitgangspunten zijn:

  • Laat het kind het zelf doen
  • Laat hem/haar zijn eigen lijf gebruiken
  • Gebruik waar mogelijk geen hulpmiddelen
  • Oordeel niet over de strategie van het kind
  • Waardeer de intentie, niet het resultaat

Beweging
Voor peuters zijn muziek en beweging vaak nog met elkaar verbonden.Taal komt vaak voort uit muzikaal spel.
Door hier gericht gebruik van te maken kan de muziek de ontwikkeling stimuleren op gebied van motoriek, ruimtelijke oriëntatie, interactie met omgeving, communicatie, taal en contact.We hebben dit in de workshop ervaren door te lopen door de ruimte op het ritme wat gespeeld werd op de cajon.
We hebben een toonladder gezongen en dit lichamelijk ‘inzichtelijk’ gemaakt en ervaren. Bij de laagste toon raakten we de tenen aan en bij de hoogste toon onze kruin.

Resonantie
Resonantie is een van de meest elementaire krachten in de muziek.Elke toon draagt meerdere (boven)tonen in zich en zo kan elke klank andere klanken opwekken.
Ook het meebewegen, meezingen en meespelen is een vorm van resonantie. Dit noemt Stan: ‘externe resonantie’.
Innerlijke resonantie ervaar je tijdens het zingen in je lijf, je keel en je borst. Ook bij het spelen van een instrument kun je deze resonantie ervaren.
In de workshop werd de externe resonantie duidelijk door overdragen van het ritme op de djembe’s en de andere ritme-instrumenten.
We hebben klanken gezongen en ervoeren de trillingen in ons eigen lijf: De zogenaamde interne resonantie.

De ademhaling
Het zich bewust worden van de eigen ademhaling kan een bijdrage leveren aan het hanteren van het eigen gedrag.
In de workshop hebben we een paar ademhalingsoefeningen gedaan.
Bijvoorbeeld gapen met je mond dicht.

Emotie
Aangezien, volgens Stan, het lichaam het belangrijkste uitdrukkingsmiddel is van het kind, zullen gedragsproblemen zich hier juist openbaren.(Sociaal-) emotionele problemen hebben ook een fysieke component.Zo zal iemand die zich slecht kan concentreren, dit uiten in onrustig en veel bewegen. De bijbehorende lichamelijke reactie van boosheid is spierspanning.Een overdaad aan emoties kan blokkades opleveren.

Volgens Stan is het de grote kracht van de muziek is dat zij, door een kind fysiek in beweging te brengen en innerlijk mee te laten resoneren, de weg weer vrij kan maken.De muziek kan ervoor zorgen dat fysiek en mentaal weer samenkomen en het kind weer beschikt over de eigen energie.

Studiedag 2011, verslag Workshop Luistertherapie Tomatis

Door: Be Meiborg (klinisch psycholoog en pianodocent conservatorium geeft nu de Tomatistherapie aan kinderen met autisme en andere problemen) 
Verslag door: Yntske Zijlstra

De workshop werd door ongeveer 12 mensen gevolgd in de ochtend en 10 deelnemers in de middag en was een mix van theorie en vragen over hoe de praktijk eruit ziet van deze therapievorm.

Theorie:
Josef Vervoort heeft de TOMATIS therapie ontwikkeld in Nederland. De Audiologische censuur die men zelf toepast is het uitgangspunt van het Tomatismodel. Het model kent 3 wetten cq constateringen.

  1. De stem bevat alleen de frequenties van de boventonen die het oor waarnemen.
  2. De stem neemt af naarmate men minder hoort van zichzelf. Depressieve mensen gebruiken minder stemgeluid. De stem heeft een relatie met hoe je je voelt. Je hoort meer als je je beter voelt of je kunt mensen meer laten horen door ze bloot te stellen aan een breed klankspectrum.
  3. Door meer gericht te gaan luisteren kan men zijn stem beter gebruiken en kan men weer meer in evenwicht komen.
    De tomatistherapie heeft ook een duidelijk diagnostisch element in zich doordat er met testen middels het gehoor en luisteren ingeschat kan worden waar de problemen zich bevinden.

Therapie:
In de therapie wordt geluisterd naar gefilterde muziek van boven de 8000 herz, met een speciale koptelefoon die ook op het bot van je hoofd meegeleidt en dus niet alleen via de oren gaat. Dit konden we ook ervaren in de workshop. Het is een heel hoge drizzel van piepende geluiden wat je hoort zonder dat je dit kunt herleiden tot iets van muziek.

Waarom deze filtering?:
Boven 8000 herz dat is wat de foetus hoort in de baarmoeder, dus dat is het eerste geluid waarmee men geconfronteerd wordt in het leven omdat het gehoor het eerste is wat ontwikkeld is van de foetus.

Patiënten hebben auditieve gewoontes opgebouwd en in de therapie gaat men terug naar het oorspronkelijke geluid wat gestart is in de baarmoeder. Je gaat terug naar de tijd waarin je nog niets opgebouwd had en binnen de therapie bouw je opnieuw je auditieve gedragspatroon weer op. Je daalt dus af en bouwt weer op en probeert bij het opbouwen het auditieve gedragspatroon te beïnvloeden. Men neemt de stem op van moeder en filtert deze ook boven de 8000 herz en gebruikt dit binnen de therapie. Het auditieve perspectief met moeder kan opnieuw opgebouwd worden op deze manier. Dat is door je auditieve conditionering opgebouwd en verankerd in je gebruik van je klank en de sociale interactionele implicaties gegroeid. Wat zijn de auditieve gewoontes van iemand en hoe uit zich dat bij een ieder.

Het is een therapievorm die heel interessant is maar wel scholing en ervaring vereist om te kunnen begrijpen wat er niet goed gaat met iemand en hoe je de filtering van de muziek kunt begrijpen in het kader van gedrag en uitleggen. Ook technisch vereist het kennis van de apparatuur die je moet gebruiken om de therapievorm aan te kunnen bieden. Be Meiborg was er duidelijk heel enthousiast over en kon er ook bevlogen en met veel kennis over vertellen.

Yntske Zijlstra

Studiedag 2011, verslag Workshop Gitaarimprovisatie

Gastdocent: Ruben Hoeke
Verslag: Jan Koppes

studiedag2011 GitaarimprovisatieEen groep van 10 muziekwerkers uitgerust met een akoestische gitaar waren aanwezig en Ruben Hoeke (inderdaad ja, de zoon van Rob Hoeke, de legendarische Boogie Woogie pianist)
Ruben heeft de muzikaliteit van z’n vader meegekregen en vertelde ons dat hij alles doet op intuïtie, gewoon doen en uitproberen.

We begonnen met de song G.L.O.R.I.A. Gloria! Onder de oudere jongeren nog wel bekend. Het is een eenvoudig schema /E/DA/ en gaat het hele lied door dus dat klonk al heel professioneel uit 11 gitaren, er zat echter een addertje onder het gras (in het lied) want aan het eind veranderde de slag van recht naar 3 over 2 tellen. Hier moesten enkele deelnemers afhaken vooral toen Ruben vroeg met je voet gewoon in de maat door te tappen.

De akoestische gitaar is een geweldig instrument omdat er zoveel mee mogelijk is en dat kwam in de workshop duidelijk naar voren: alleen al de manier van aanslaan en variaties in waar en hoe je de akkoorden pakt is oneindig.
Wat voor vele ook een leerpunt was is het aanslaan van de gitaar zonder het akkoord in te drukken bijv. C7 in het volgende ritme:/**…. ..*..*/ de ster in indrukken en aanslaan en de stip is links loslaten maar wel je vingers laten staan op het akkoord en rechts gewoon aanslaan. Het resultaat is een geweldige ritmische drive.
Een andere opdracht was improviseren op de pentatonische toonladder. Dit klinkt heel interessant maar bij nader uitleg heel goed te doen ook voor mensen met een beperking.
Improviseren over het E akkoord: dikke E snaar los e/g (3e vakje) de A snaar los a/b (2e vakje)
de D snaar los d/e (2e vakje)
de G snaar los g/a (2e vakje)
de B snaar los b/d (3e vakje)
de dunne E snaar los e/g (3e vakje)
zoals je ziet zit er een patroon in bovenstaand wat je over de hele hals van de gitaar kan toepassen op de snaren EADGBE respectievelijk 1.3/1.2/1.2/1.2/1.3/1.3/

Een vraag was ook hoe je samen met iemand gitaar kan spelen als de deelnemer alleen kan aanslaan. Een optie is dan de gitaar te stemmen in een akkoord bijv. het G akkoord. /E/A/D/G/B/E/ wordt dan /G/B/D/G/B/D/
Een andere optie is zelf de akkoorden indrukken en de deelnemer laten aanslaan.

Tot slot was er nog gelegenheid vragen te stellen en ervaringen uit te wisselen.
Het was een leerzame workshop en werd op een prettige ontspannen manier gedoceerd door Ruben.

Studiedag 2011, verslag Workshop Muziek ook voor jou

Gastdocent: Eric Schulp
Verslag: Fienie Gerekink

Eric Schulp is muziekdocent voor mensen met een beperking. Zijn uitgangspunt is dat iedereen, met of zonder beperking, recht heeft op muziekonderwijs. De beperking en de financiële positie mogen geen belemmering zijn. In zijn workshop vertelde Eric ons hoe hij dit mogelijk probeert te maken en was hij ook nieuwsgierig naar onze ervaringen. Dat brengt hem (en ons) weer verder in de ontwikkeling van muziekonderwijs voor speciale doelgroepen.

Eric ́s werk stoelt momenteel op de volgende drie “pilaren”:

  1. MUZIEK OOK VOOR JOU, www.muziekookvoorjou.nl
    Eric heeft de stichting „Muziek ook voor jou‟ opgericht als platform voor vraag en aanbod van muziekonderwijs voor mensen met een beperking. Vorig jaar is de website de lucht in gegaan. Muziekdocenten (en –therapeuten) kunnen zich met hun profiel op de website laten zetten en potentiële cliënten kunnen een docent vinden bij hun in de buurt. Er staan filmpjes op de website en er is een agenda en een forum.
  2. ART MOBILE, www.art-mobile.nl
    Art Mobile is een stichting die muziekonderwijs aan huis biedt voor mensen met een beperking. De docenten hebben vaak een muziektherapeutische achtergrond. Naast muziek wordt er ook les gegeven in dans, beeldend en foto/video/animatie.
  3. HET KOORENHUIS, www.koorenhuis.nl
    Het Koorenhuis is het kunstencentrum van Den Haag. Eric is op dit centrum projectmanager voor speciale doelgroepen. Alle kunstdisciplines worden aangeboden voor mensen met een beperking (nu 120 leerlingen). Hij doet de intake van de leerlingen en begeleidt de docenten. De vraag naar muziek is het grootst en is voor mensen met een beperking heel goed mogelijk. Maar de voorwaarden moeten wel aanwezig zijn: op directieniveau (beleidsplan), in de vorm van een coördinator, het juiste docentenprofiel, financiering en aanpassing van het gebouw.

Voor aangepast instrumentarium is er contact met de Leidse Instrumentenmakers School (http://www.lis.nl). De leerlingen maken instrumenten “op maat”. Daarnaast zijn er gespecialiseerde bedrijven als Choroi (www.choroi.nl) en Barry Emons (www.barryemons.nl).

Aan de hand van een aantal stellingen van Eric over muziek(onderwijs) voor mensen met een handicap kwam een gesprek met discussie op gang over o.a. de volgende punten:

  • Wil je mensen met een beperking niet discrimineren en de gelegenheid bieden om muziekonderwijs te volgen dan moet je zorgen dat je school en docenten aan de juiste voorwaarden voldoen. Zo was het in eerste instantie niet gemakkelijk om mensen met een psychiatrische beperking les te geven. Door een samenwerkingsverband aan te gaan met Stichting Reakt (dagbesteding psychiatrie) is het toch gelukt om een aantal mensen te verwelkomen in het reguliere aanbod en ook om een cursus “op maat” aan te bieden.

Een goed voorbeeld van een kunstencentrum dat ook cursussen verzorgd voor mensen met een beperking is Wherelant in Purmerend (www.wherelant.nl). Daar kunnen mensen met een beperking dagbesteding (beeldend) volgen begeleidt door vakmensen uit de zorg en de kunsten.

  • De kosten van het onderwijs zijn altijd een probleem. De centra voor de kunsten moeten volgens Eric meer van hun subsidie aan deze doelgroepen gaan besteden. En Eric is actief in het fondsenwerven om zo de vaak dure individuele lessen goedkoper te maken voor particulieren. In België is er het “armoedefonds” met een 80 (fonds)-20 (cliënt) % regeling. Een fonds, dat individuele aanvragen behandeld bestaat niet of nauwelijks in Nederland. De Kunstfactor is aan het onderzoeken wat de mogelijkheden in Nederland zouden kunnen zijn. Ben je op zoek naar fondsen denk aan het Jeugdcultuurfonds en Fonds voor Cultuurparticipatie. Denk ook aan het bedrijfsleven of Rotaryclubs vooral als je structurele financiële steun wilt. Wees voorzichtig met financiering door PGB omdat muziekbegeleiding niet altijd vergoed wordt!

Links:

Stichting Papageno
Kunstfactor (landelijk sectorinstituut amateurkunst)
Onderzoek “Kunstinclusief” van de Hogescholen Utrecht/Arnhem en Nijmegen

Studiedag 2011, verslag Workshop Native flute studiedag

Gastdocent: Menno van den Hout
Verslag: Petra Oers
De Native American Flute ( of in het Nederlands de Indianen fluit ) is een instrument wat intuïtief te bespelen is. Het geluid van deze fluit staat bekend om het vermogen rechtstreeks vanuit het hart tot het hart te spreken. De Native Flute heeft dan ook de bijnaam “the love flute” gekregen. Volgens oude tradities maken in Indiase stammen de mannen met de Native Flute de vrouwen het hof.

Menno van den Hout wist ons tijdens de workshop veel te vertellen over de Native Flute.
De fluiten worden met de hand gemaakt van hout en zijn te verkrijgen in 6 of in 5 gaats.
De 5 gaats fluiten zijn pentatonisch. Tijdens de workshop oefenden wij op een pentatonische fluit. Er zijn verschillende technieken van blazen mogelijk en deze hebben we die middag uit mogen proberen. Als snel kregen we verschillende klanken die een sfeer creëerden. Een sfeer met natuurlijke klanken die uitnodigend was om verschillende technieken van blazen uit te proberen. Spelen op en met je gevoel.

Wil je meer weten over de Native American Flute, ga dan naar de website van Menno van den Hout; www.hetiseral.nl

Laad meer